Budzisz się z obolałą szczęką albo łapiesz się na tym, że przy komputerze mocno zaciskasz zęby? To może być bruksizm (spotyka się też pisownię „bruxizm”). Dotyczy wielu dorosłych, a większość z nich długo o tym nie wie. Wyjaśniamy, po czym go rozpoznać, skąd się bierze i co możesz z nim zrobić.
Spis treści
Czym jest bruksizm?
Według międzynarodowego konsensusu ekspertów bruksizm to powtarzająca się aktywność mięśni żucia. Polega na zaciskaniu lub zgrzytaniu zębami albo na usztywnianiu i wysuwaniu żuchwy.
Sam w sobie nie zawsze jest chorobą. U wielu osób to nawyk, który nie daje żadnych dolegliwości. Problem zaczyna się wtedy, gdy powoduje ból, ściera zęby albo przeciąża stawy skroniowo-żuchwowe.
Bruksizm senny i bruksizm w ciągu dnia
Lekarze wyróżniają dwie postaci bruksizmu:
- Bruksizm senny pojawia się podczas snu. Często towarzyszy mu zgrzytanie, które słyszy osoba śpiąca obok. Sam zainteresowany zwykle nic o nim nie wie.
- Bruksizm w ciągu dnia (w czasie czuwania) to głównie zaciskanie zębów i napinanie żuchwy, zwykle bez zgrzytania. Pojawia się przy komputerze, za kierownicą, w stresie i przy dużym skupieniu.
Przegląd badań z 2013 roku szacuje, że bruksizm w ciągu dnia dotyczy od 22 do 31% dorosłych, a bruksizm senny około 13%. Obie postaci mogą występować u tej samej osoby, ale mają nieco inne przyczyny i wymagają innego podejścia.
Objawy bruksizmu
Bruksizm długo może nie dawać objawów. Gdy się pojawiają, najczęściej są to:
- ból lub zmęczenie mięśni żuchwy, zwłaszcza rano albo pod koniec dnia,
- ból głowy w okolicy skroni,
- starte, spłaszczone lub ukruszone zęby i pęknięcia szkliwa,
- nadwrażliwość zębów na zimno i ciepło,
- ból, trzaski lub przeskakiwanie w stawie skroniowo-żuchwowym, tuż przed uchem,
- trudność z szerokim otwarciem ust,
- odciski zębów na brzegach języka lub biała linia na wewnętrznej stronie policzka,
- powiększone mięśnie żwacze, przez co dolna część twarzy wygląda na szerszą.
Żaden z tych objawów nie przesądza o bruksizmie, bo podobne dolegliwości mają też inne przyczyny. Dlatego warto pokazać je stomatologowi.
Przyczyny bruksizmu
Bruksizm rzadko ma jedną przyczynę. Dziś uważa się, że zależy głównie od układu nerwowego, stresu i snu, a nie od budowy zębów. Najczęściej wymienia się:
- stres, napięcie i lęk, szczególnie przy bruksizmie w ciągu dnia,
- zaburzenia snu, takie jak chrapanie i obturacyjny bezdech senny,
- używki: nikotynę, alkohol i duże ilości kofeiny,
- niektóre leki, m.in. część leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI,
- refluks żołądkowo-przełykowy, powiązany z bruksizmem sennym,
- skłonności rodzinne, bo bruksizm senny częściej występuje w rodzinach.
Dawniej za główną przyczynę uznawano wady zgryzu. Dziś wiadomo, że ich rola jest niewielka, dlatego szlifowanie zębów „pod zgryz” nie jest zalecanym sposobem leczenia bruksizmu.
Jak rozpoznać bruksizm?
Bruksizm rozpoznaje stomatolog. Podstawą jest rozmowa o objawach i badanie: lekarz ogląda zęby, sprawdza napięcie mięśni i ruchomość żuchwy. Przy podejrzeniu bruksizmu sennego może zlecić badanie snu (polisomnografię), które rejestruje pracę mięśni w nocy.
Bruksizm w ciągu dnia trudniej uchwycić w gabinecie, bo pojawia się w zwykłych, codziennych sytuacjach. W badaniach naukowcy stosują metodę EMA (ang. ecological momentary assessment): kilka razy dziennie pytają, co w tej chwili robi żuchwa. Takie krótkie odpowiedzi pokazują, jak często i w jakich porach pojawia się zaciskanie.
Leczenie bruksizmu
Nie ma jednej metody, która usuwa bruksizm. Leczenie ma chronić zęby, zmniejszać ból i ograniczać zaciskanie, dlatego zwykle łączy kilka sposobów.
Szyna relaksacyjna
Szyna zakładana na noc chroni zęby przed ścieraniem i odciąża mięśnie. Najlepiej, gdy stomatolog wykonuje ją na wymiar. Szyna nie usuwa przyczyny bruksizmu, ale ogranicza jego skutki.
Fizjoterapia stomatologiczna
Fizjoterapeuta rozluźnia napięte mięśnie żucia i szyi, uczy ćwiczeń i prawidłowej pozycji żuchwy. Pomaga zwłaszcza wtedy, gdy bruksizmowi towarzyszy ból.
Stres i sen
Techniki relaksacyjne, ćwiczenia oddechowe, ruch i dbanie o sen zmniejszają ogólne napięcie. Jeśli chrapiesz albo podejrzewasz bezdech senny, porozmawiaj z lekarzem. Leczenie zaburzeń snu może zmniejszyć bruksizm senny.
Toksyna botulinowa
Przy silnym bólu lub przeroście mięśni lekarz może rozważyć wstrzyknięcie toksyny botulinowej w mięśnie żwacze. Zmniejsza ona siłę zaciskania na kilka miesięcy. To decyzja lekarza, a nie zabieg pierwszego wyboru.
Co możesz zrobić sam?
Przy bruksizmie w ciągu dnia najwięcej daje świadomość. Trudno przestać zaciskać zęby, jeśli nie zauważasz, kiedy to robisz.
- Poznaj pozycję spoczynkową żuchwy. Usta luźne, zęby rozsunięte, język swobodnie przy podniebieniu. Zęby powinny się stykać głównie przy jedzeniu i przełykaniu.
- Sprawdzaj żuchwę kilka razy dziennie. Gdy złapiesz się na zaciskaniu, puść zęby, opuść barki i zrób spokojny wydech.
- Rób minutowe przerwy. Rozmasuj mięśnie żwacze, rozluźnij kark i weź kilka spokojnych oddechów.
- Ogranicz kofeinę, alkohol i nikotynę, zwłaszcza wieczorem.
- Nie żuj gumy i nie gryź długopisów. To dodatkowo obciąża mięśnie żucia.
Jak pomaga myBrux? Aplikacja kilka razy dziennie, w godzinach, które ustawisz, pyta, co robi Twoja żuchwa. Odpowiadasz jednym dotknięciem. Z czasem widzisz, w jakich porach narasta napięcie, a w aplikacji czekają krótkie ćwiczenia rozluźniające. myBrux nie leczy bruksizmu, ale pomaga go zauważyć. Zobacz, jak to działa.
Kiedy iść do lekarza?
Umów się do stomatologa, jeśli:
- szczęka lub mięśnie twarzy bolą Cię często albo dłużej niż kilka tygodni,
- masz starte, ukruszone lub nadwrażliwe zęby,
- żuchwa się blokuje, przeskakuje albo trudno Ci szeroko otworzyć usta,
- często budzisz się z bólem głowy,
- ktoś słyszy, że zgrzytasz zębami w nocy.
Jeśli do tego głośno chrapiesz albo masz przerwy w oddychaniu we śnie, powiedz o tym lekarzowi rodzinnemu. To mogą być objawy bezdechu sennego.
Najczęstsze pytania
Czy bruksizm można wyleczyć?
Zwykle nie da się go „wyłączyć” raz na zawsze, ale można go skutecznie kontrolować. Szyna chroni zęby, fizjoterapia zmniejsza ból, a praca z nawykami i stresem ogranicza zaciskanie.
Czy bruksizm jest groźny?
Nie zagraża życiu. Nieleczony może jednak prowadzić do ścierania i pękania zębów, bólu mięśni i głowy oraz problemów ze stawami skroniowo-żuchwowymi.
Czy szyna na zęby wystarczy?
Szyna chroni zęby w nocy, ale nie wpływa na zaciskanie w ciągu dnia. Przy bruksizmie dziennym potrzebna jest praca nad nawykiem i świadomością.
Czy dzieci też mają bruksizm?
Tak, zgrzytanie zębami w nocy jest u dzieci dość częste i często mija samo. Warto jednak pokazać je stomatologowi dziecięcemu, zwłaszcza gdy dziecko chrapie, źle śpi albo skarży się na ból.
Źródła
- Lobbezoo F, et al. International consensus on the assessment of bruxism: Report of a work in progress. J Oral Rehabil. 2018;45(11):837–844. doi:10.1111/joor.12663
- Manfredini D, Winocur E, Guarda-Nardini L, Paesani D, Lobbezoo F. Epidemiology of bruxism in adults: a systematic review of the literature. J Orofac Pain. 2013;27(2):99–110. doi:10.11607/jop.921
- Bracci A, et al. Frequency of awake bruxism behaviours in the natural environment. A 7-day, multiple-point observation of real-time report in healthy young adults. J Oral Rehabil. 2018;45(6):423–429. doi:10.1111/joor.12627
- NHS. Teeth grinding (bruxism).
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani stomatologa.